10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 275
Konuya Başlarken
Kıyıdaki yapıları, tekneleri ve yerleşim alanlarını dalgaların yıpratıcı etkisinden korumak amacıyla yapılan uzun setlere dalgakıran adı verilir. Dalgakıranlarda su dalgalarının katı bir yüzeye çarptığında yansıma özelliğinden yararlanılır. Dalgakırana çarpan su dalgalarının yönü değişir ve enerjisi büyük oranda azalır. Böylece su dalgalarının sahilde yapacağı aşınma veya kıyıda demirlemiş deniz araçlarının (kayık, gemi vs.) dalgalardan zarar görmesi önlenmiş olur.
Soru: Dalgakıranların su içindeki konumunun belirlenmesinde neler etkili olabilir?
- Cevap: Dalgakıranların konumu belirlenirken dalga yönü, suyun derinliği, kıyı yapısı ve rüzgârın etkisi dikkate alınır.
Soru: Dalgakıranların her kıyı şeridinde olmayışının nedeni ne olabilir?
- Cevap: Her kıyıda dalga şiddeti aynı değildir; dalgaların zayıf olduğu veya korunaklı kıyılarda dalgakıran yapılmasına gerek duyulmaz.
4.5. Etkinlik
Adı: SU DALGALARINDA YANSIMA VE KIRILMAAmaç: Su dalgalarının farklı derinlikteki ortamlarda yansıma ve kırılma olaylarını inceleyebilmeSüre: 30 dk.Araç Gereç: Genel ağ bağlantılı cihazYönerge: Aşağıdaki işlem basamaklarını sırasıyla uygulayarak etkinliği gerçekleştiriniz. Etkinliğin sonunda değerlendirme sorularını cevaplayınız.
Soru: 1) Su dalgalarının farklı derinlikteki ortamlarda yansıma ve kırılma olayları sırasındaki yayılma doğrultusunun, yönünün ve süratinin değişimine ilişkin tahminlerinizi yazınız.
- Cevap: Su dalgaları derin ortamdan sığ ortama geçtiğinde hızı azalır, yönü kırılır ve dalganın yayılma doğrultusu değişir.
Soru: 2) Su dalgalarına ilişkin yapmış olduğunuz tahminler ile ses ve yay dalgalarının yayılma süratinin ortama bağlılığı arasında ilişki kurunuz. Günlük hayattan su dalgalarının hareketine ilişkin örnekler veriniz.
- Cevap: Su dalgalarının farklı derinliklerdeki dalga boyunun dolayısıyla dalga hızının değişimi tahmin edilecektir. Yay dalgaları, ince veya kalın yayda; ses dalgaları katı, sıvı ve gaz ortamlarda farklı hızlarda ilerler. Benzer şekilde su dalgaları da ortamın derinliğine bağlı olarak farklı hızlarda ilerler.
Soru: 3) Karekodda bulunan üç farklı animasyonu izleyerek farklı derinlikteki ortamlarda su dalgalarının yansıma ve kırılma davranışlarını inceleyiniz.
- Cevap: Animasyonlarda su dalgalarının farklı derinliklerde yön değiştirdiği, bazı dalgaların yansıdığı bazıların ise kırılarak yön değiştirdiği görülür.
Soru: 4) Gözlemlerinize dayanarak tahminlerinizi doğrulamak veya çürütmek amacıyla su dalgalarının yansıma ve kırılmasına yönelik kurduğunuz neden sonuç ilişkilerini yazınız.
- Cevap: Derin ortamda su dalgalarının hızı artar, sığ ortama geçerken azalır; bu nedenle dalgalar kırılır. Bu olay, dalganın sürati ve yönü arasındaki ilişkiyi doğrular.