9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 117
2. ÜNİTE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıda üniteye ilişkin bilgi ve becerileri yoklayan bağlama dayalı toplam 13 soru verilmiştir.
Fiziksel nicelikler konusunu anlatan Songül öğretmen, öğrencilerden birinin gözünü kapatarak çantasını sınıfın bir yerine bırakıyor. “2 m, 1 m, 3 m yürü.” şeklinde yön belirtmeden komutlar vererek öğrencinin bulunduğu konumdan çantaya ulaşmasını istiyor. Bu durumda öğrenci çantaya ulaşamıyor. Daha sonra öğrenciye bulunduğu konumdan hangi yöne, kaç metre ilerlemesi gerektiğini söylüyor ve öğrenci çantaya ulaşıyor. Songül öğretmen, terazinin üzerindeki cismin kütlesinin 5 kg olduğunu ve cismin yanına 2 kg kütleli bir cisim daha bıraktığında toplam kütlenin kaç kilogram olacağını sorduğunda öğrencilerden 7 kg cevabını alıyor.
Songül öğretmen, öğrencilerine çantanın bulunması için yön belirtilmesi gerektiğini ancak terazideki toplam kütlenin bulunmasında yönün önemli olmadığını söylüyor. Kütle, hacim, uzunluk, ağırlık, hız, yoğunluk, yol, enerji, kuvvet gibi fiziksel niceliklerin belirli özelliklerine göre sınıflandırdığını ve aynı grupta olan fiziksel nicelikler arasında benzerlik ve farklılıklar olabileceğini ifade ediyor.
Buna göre;
Soru: Metinde geçen fiziksel niceliklerden hangileri temel, hangileri türetilmiş niceliktir? Bu sınıflandırmayı temel ve türetilmiş niceliklerin hangi özelliklerine göre yaptığınızı açıklayınız.
- Cevap:
Temel Nicelikler: uzunluk, kütle
Türetilmiş Nicelikler: hacim, yol, yoğunluk, enerji, kuvvet, ağırlık, hız
Niceliklerin temel ya da türetilmiş nicelik olarak sınıflandırılması birim, doğrudan ölçüm, başka niceliklerle oluşturulması özelliklerine göre yapılmaktadır.
Soru: Temel nicelikler için ortak özellikler neler olabilir? Temel ve türetilmiş niceliklere metinde geçenler dışında günlük hayattan birer örnek veriniz.
- Cevap: Temel niceliklerin ortak özellikleri, doğrudan ölçülebilir olmaları ve başka niceliklere bağlı olmadan ifade edilebilmeleridir. Temel bir niceliğe örnek olarak zaman (günlük hayatta saat ile ölçülür), türetilmiş bir niceliğe ise hız (araba ile giderken km/s olarak ölçülür) verilebilir.
Soru: Fiziksel niceliklerin doğrudan ölçülüp ölçülememesinin sınıflandırmada önemi var mıdır? Gerekçesi ile açıklayınız.
- Cevap: Kütle terazi, uzunluk cetvel ile doğrudan ölçümü yapılan ve başka niceliklerin kullanılmasıyla elde edilmeyen niceliklerdir. Yoğunluk; kütle ve hacim niceliklerinin oranlanmasıyla türetilen bir niceliktir. Bu sebeplerle doğrudan ölçme, bir niceliğin temel veya türetilmiş nicelik olduğunun bir göstergesidir.
Soru: Metinde geçen konum ile yönün fiziksel niceliklerin sınıflandırılmasındaki önemini açıklayınız.
- Cevap: İki konum arasındaki uzaklığın yönlü bir doğru ile gösterilmesi vektörel niceliklerin özelliklerindendir. Vektörel nicelikler, bu özelliği ile skaler niceliklerden ayrılarak sınıflandırılır.