9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 227
3. Etkinlik Hâl Değişimi
Amaç: Saf maddelerin hâl değişimini etkileyen nitelikler hakkında bilimsel çıkarımlar yapabilmeSüre: 30 + 30 dk.Araç Gereç: Özdeş ısı kaynakları, 300 mL beherglas, termometre, laboratuvar eldiveni, üçayak, süreölçer (kronometre), güvenlik gözlüğü, 100 g buz, 200 g buz, 100 g bal mumu ve 200 g bal mumuYönerge: Aşağıda verilen basamakları takip ederek etkinliği gerçekleştiriniz.
Yandaki karekodda verilen videoyu açarak “Küresel Isınma” konulu belgeseli izleyiniz.
Soru: Buzulların erimesinin çevreye etkileri ve sorunun muhtemel çözüm yolları ile ilgili sınıf arkadaşlarınızla tartışarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Soru: Küresel ısınmanın sebepleri nelerdir?
- Cevap: Atmosferde artan sera gazlarının Dünya’dan uzaya doğru yansıyan ışınları tekrar Dünya’ya yansıtmasıdır.
Soru: Buzulların erimesinin çevreye etkileri ve bu etkilerin en aza indirilmesi için muhtemel çözüm yolları nelerdir? Sınıf arkadaşlarınızın farklı görüşlerini dikkatle dinleyerek bu konudaki çözüm önerilerini tartışınız.
- Cevap:
Buzulların erimesinin çevreye etkileri ve çözüm yolları
- Deniz seviyeleri yükselerek kıyı bölgeleri su altında kalabilir.
- İklim dengesi bozulur, ekstrem hava olayları (kasırga, kuraklık) artar.
- Tatlı su kaynakları azalır, biyolojik çeşitlilik zarar görür.
Önlemler: Fosil yakıt tüketimini azaltmak, yenilenebilir enerji kullanmak, ormanları korumak, karbon emisyonlarını sınırlamak.
Soru: Buzulların erimesinin bir çevre felaketine yol açması dışında başka hangi problemlere sebep olabileceği konusunda beyin fırtınası yapınız.
- Cevap: Tarım ve hayvancılık olumsuz etkilenir, gıda krizi yaşanabilir. Tatlı su kaynakları azalır, içme suyu kıtlığı ortaya çıkabilir. Ekosistem dengesi bozulur, kutup hayvanları yok olma tehlikesi yaşar. Hastalıkların yayılma riski artar, vektör kaynaklı hastalıklar çoğalabilir.
Soru: Küresel ısınma belgeselde anlatıldığı şekilde devam ederse buzulların tamamen erimesi ne kadar sürer? Buz kütlesi ile erime süresi arasında bir ilişki var mıdır? Tahminlerinizi yazınız.
- Cevap: Küresel ısınma bu hızla devam ederse bilim insanları 2100 yılına kadar büyük buzulların çoğunun eriyebileceğini tahmin ediyor. Büyük buz kütleleri küçük buz kütlelerine göre daha uzun sürede erir çünkü ısıya maruz kalan yüzey alanı daha fazladır.
Soru: Buzulların erimesi nasıl engellenebilir? Hâl değişimini etkileyen niteliklerle ilgili mevcut bilgileriniz ışığında arkadaşlarınızla tartışınız ve ortaya çıkan fikirleri yazınız. Tartışmalarınızda arkadaşlarınızın konuşmalarını etkin şekilde dinleyerek fikirlerini anlamaya çalışınız.
- Cevap: Karbon salınımı azaltılmalı, fosil yakıt kullanımı yerine temiz enerji kaynakları tercih edilmelidir. Ormanlar korunmalı ve yeşil alanlar artırılmalıdır. Endüstriyel üretimde çevre dostu yöntemler uygulanmalıdır. Bireysel olarak enerji tasarrufu yapılmalı, çevre bilinci artırılmalıdır.
Soru: Hâl değişimiyle ilgili bazı örnek olaylar aşağıdaki görsellerde verilmiştir. Her bir örnek olayda ele alman ve hâl değişimi üzerinde etkili olan niteliği tartışarak tespit ediniz. Ulaştığınız sonucu görselin yanındaki alana yazınız.
Soru: Baharın gelişiyle ovalardaki karlar erirken dağların zirvesindeki karlar uzun süre erimez.
- Cevap: Dağların zirvesindeki sıcaklık ovalara göre daha düşük olduğu için karlar daha geç erir. Bu olayda hâl değişimini etkileyen nitelik sıcaklıktır.
Soru: Kışın araç lastiklerinin temas ettiği yüzeylerdeki kar ve buzlar diğer bölgelerdeki kar ve buzlara göre daha hızlı erir.
- Cevap: Lastiklerin uyguladığı basınç, buzun erime sıcaklığını düşürerek erimesini kolaylaştırır. Bu olayda hâl değişimini etkileyen nitelik basınçtır.